Nỗi sợ toán là có thật, các nhà tâm lý học gọi nó là lo âu toán học và đã nghiên cứu nhiều năm: khi lo lắng, một phần trí nhớ làm việc bị chiếm để nghĩ về nỗi sợ, nên người đang sợ giải toán kém hơn khả năng thật của mình. Tin tốt là nỗi sợ này gỡ được dần, bằng những bài vừa sức, bằng việc bỏ áp lực thời gian khi luyện tập, và bằng cách nhìn lỗi sai như dữ liệu chứ không như bản án.
Chào bạn, đây là Nhà Toán Học. Nếu bạn từng thấy tim đập nhanh khi thầy gọi lên bảng giải toán, hoặc bây giờ đã lớn mà nhìn bảng tính vẫn thấy ngợp, tập này dành cho bạn. Nếu nỗi lo đã nặng tới mức ảnh hưởng giấc ngủ, ăn uống, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý, đó là việc rất bình thường.
Nỗi sợ làm mình kém đi như thế nào?
Giải toán cần trí nhớ làm việc, tức là khoảng không gian trong đầu để giữ các con số, các bước trung gian trong lúc tính. Không gian này có hạn, giống như mặt bàn học chỉ bày được vài quyển sách.
Khi lo lắng, đầu óc liên tục nghĩ mình sẽ sai, mọi người sẽ cười, mình không có khiếu. Những ý nghĩ đó chiếm chỗ trên mặt bàn. Phép tính đơn giản bỗng trở nên khó, vì không còn chỗ để giữ số nhớ.
Đó là lý do có em làm bài ở nhà rất tốt mà vào phòng thi lại quên sạch. Không phải em kém, mà em đang làm toán với một nửa mặt bàn.
Hiểu điều này đã là một nửa liều thuốc. Thay vì nghĩ mình dốt toán, hãy nghĩ: mình đang lo, và lo thì làm mình chậm đi. Hai câu này dẫn tới hai cách hành động rất khác nhau.
Nỗi sợ từ đâu ra?
Áp lực thời gian là một nguồn lớn. Những bài kiểm tra tính nhanh, ai xong trước được khen, làm nhiều em gắn toán với cảm giác bị đuổi. Toán thật ra cần suy nghĩ chậm, nhưng trường học thường thưởng cho sự nhanh.
Xấu hổ là nguồn thứ hai. Một lần bị chê trước lớp có thể in sâu nhiều năm. Câu nói như em này không có đầu óc toán, dù nói vô tình, có sức nặng hơn người nói tưởng.
Nguồn thứ ba nằm ở nhà. Có những nghiên cứu cho thấy khi cha mẹ vốn sợ toán thường xuyên kèm con làm bài, con có xu hướng lo lắng về toán hơn. Câu hồi xưa mẹ cũng dốt toán lắm, nói để an ủi, có khi lại vô tình gửi thông điệp rằng dốt toán là chuyện di truyền.
Thật ra không có gen toán học quyết định ai học được, ai không. Có khác biệt về tốc độ và hứng thú, nhưng toán phổ thông thì gần như ai cũng học được khi có cách học phù hợp và đủ thời gian.
Gỡ nỗi sợ bằng những chiến thắng nhỏ
Cách hiệu quả nhất là quay về một mức bài mình chắc chắn làm được, rồi tăng dần từng bậc nhỏ. Mỗi bài làm đúng là một bằng chứng nhỏ chống lại ý nghĩ mình không làm được toán.
Khi luyện tập ở nhà, hãy bỏ đồng hồ. Cho mình bao nhiêu thời gian cũng được để hiểu một bài. Tốc độ sẽ tự đến khi đã hiểu, còn ép tốc độ khi chưa hiểu chỉ nuôi thêm nỗi sợ.
Học cùng một người bạn kiên nhẫn cũng giúp rất nhiều. Giải thích cho nhau, hỏi những câu tưởng ngớ ngẩn mà không sợ bị cười.
Ghi lại mỗi tuần một điều mình đã hiểu mà tuần trước chưa hiểu. Sau vài tháng, cuốn sổ đó là bằng chứng không thể chối cãi rằng mình tiến bộ, và nó có sức nặng hơn mọi lời động viên.
Trước giờ thi và trong phòng thi
Có nghiên cứu gợi ý rằng viết ra những lo lắng của mình trong vài phút trước khi thi giúp một số học sinh làm bài tốt hơn, có lẽ vì nỗi lo được đặt ra giấy thay vì chiếm chỗ trong đầu. Đây là cách đơn giản, đáng thử.
Tim đập nhanh trước giờ thi không nhất thiết là dấu hiệu xấu. Cơ thể đang chuẩn bị để tập trung. Tự nói với mình rằng mình đang hồi hộp vì việc này quan trọng, thay vì mình đang sợ, giúp nhiều người bình tĩnh hơn.
Trong phòng thi, đọc lướt hết đề, làm bài dễ trước. Mỗi bài xong là một lần trấn an. Gặp bài bí, đánh dấu và đi tiếp, đừng để một bài kéo cả buổi thi xuống.
Hít thở chậm vài nhịp khi thấy đầu óc trống rỗng. Thở ra dài hơn hít vào. Nó không làm bạn giỏi toán hơn, nhưng trả lại phần mặt bàn mà nỗi sợ đang chiếm.
Cha mẹ có thể làm gì?
Đừng nói toán khó lắm, nhà mình không ai giỏi toán. Hãy nói toán cần thời gian, và con đang học. Chuyển trọng tâm từ năng khiếu sang công sức.
Khen cách con nghĩ thay vì khen kết quả. Câu con thử hai cách rồi mới ra hay hơn câu con giỏi quá. Khen giỏi làm con sợ lần sau sai thì không còn giỏi nữa.
Nếu chính mình sợ toán, đừng giấu nhưng cũng đừng truyền. Có thể nói hồi xưa bố mẹ học toán vất vả, nhưng bố mẹ muốn con có cách học tốt hơn, rồi cùng con tìm người hướng dẫn phù hợp.
Câu hỏi để bạn tự ngẫm: lần gần nhất bạn thấy vui khi giải xong một bài toán là khi nào, và điều gì đã làm nó vui.
Câu hỏi thường gặp
Lo âu toán học là gì?
Đó là cảm giác căng thẳng, lo sợ khi phải làm việc với con số và bài toán, đủ mạnh để cản trở khả năng làm bài. Nó khác với việc không thích toán, và có thể xuất hiện ở cả người học khá.
Có phải có người sinh ra đã không học được toán?
Với toán phổ thông thì gần như không. Mỗi người có tốc độ và hứng thú khác nhau, và có những khó khăn học tập đặc thù cần hỗ trợ riêng, nhưng niềm tin rằng mình không có gen toán thường làm hại nhiều hơn là phản ánh sự thật.
Làm sao biết con bị sợ toán hay chỉ lười?
Trẻ sợ toán thường né tránh, căng thẳng rõ khi gặp bài toán, có khi đau bụng trước giờ kiểm tra, dù vẫn chăm ở các môn khác. Nói chuyện nhẹ nhàng với con và với giáo viên giúp phân biệt. Nếu dấu hiệu lo âu nặng, nên hỏi chuyên gia tâm lý học đường.
Học toán từ đầu khi đã lớn có muộn không?
Không muộn. Người lớn thường học lại nhanh hơn trẻ con vì có mục đích rõ và vốn sống phong phú. Bắt đầu từ chỗ mình thật sự hiểu và đi từng bước nhỏ là cách bền nhất.
Có nên cho trẻ làm nhiều bài tính nhanh tính giờ?
Một ít thì vui, nhưng nếu trẻ đã có dấu hiệu sợ toán thì nên giảm. Luyện hiểu trước, tốc độ sau. Áp lực thời gian là một trong những nguồn gây lo âu toán học phổ biến nhất.
