Cha mẹ không cần giỏi toán mới kèm được con. Việc quan trọng nhất là đặt câu hỏi để con tự nói ra cách mình nghĩ, giữ cho buổi học bình tĩnh và ngắn gọn, và tôn trọng cách giải thầy cô đang dạy thay vì áp cách mình học ngày xưa. Nhiều khi việc cha mẹ không biết đáp án lại là cơ hội để con giải thích, và giải thích là cách học tốt nhất.
Chào bạn, đây là Nhà Toán Học. Tập này dành cho các bố mẹ buổi tối mở vở con ra, nhìn bài toán lớp bốn mà thấy lạ lẫm, rồi hoặc là giảng một cách khác hẳn thầy, hoặc là bực mình. Mình gợi ý một cách làm nhẹ nhàng hơn cho cả hai.
Hỏi thay vì giảng
Phản xạ đầu tiên của cha mẹ là giảng. Nhưng khi mình giảng, con chỉ nghe, và thường nghe với nỗi lo bị mắng. Khi mình hỏi, con phải nghĩ.
Vài câu hỏi dùng được cho mọi bài: con đọc đề cho bố nghe xem. Đề hỏi gì. Con đã biết những gì. Con định làm bước đầu thế nào. Sao con nghĩ vậy. Những câu này chính là bốn bước của Pólya, nói bằng giọng ở nhà.
Khi con trả lời sai, đừng sửa ngay. Hỏi tiếp: con thử kiểm lại xem, nếu đúng như vậy thì kết quả có hợp lý không. Phần lớn trẻ tự phát hiện được chỗ sai nếu được cho thời gian.
Không biết đáp án cũng không sao. Nói thật với con: bố quên cách làm rồi, con giải thích cho bố nghe được không. Trẻ thường hào hứng khi được làm thầy, và trong lúc giải thích, các em tự hiểu bài sâu hơn.
Vì sao không nên dạy con giải bằng ẩn số quá sớm?
Đây là chuyện rất nhiều gia đình gặp. Bài toán tổng và hiệu lớp bốn, bố mẹ giải ngay bằng cách gọi x, lập phương trình, ra đáp số đúng. Nhưng hôm sau con bị cô nhắc, vì trình bày không đúng cách lớp đang học.
Ở tiểu học, chương trình dạy giải các bài này bằng sơ đồ đoạn thẳng và lập luận số học. Đây không phải cách cũ kỹ, mà là cách xây trực giác về quan hệ số lượng, thứ mà học sinh cần để sau này hiểu phương trình thật sự.
Cho trẻ dùng ẩn số khi chưa có nền này, các em thường biến đổi máy móc mà không hiểu mình đang làm gì. Lên lớp trên, các em giỏi biến đổi nhưng dở lập phương trình từ đề bài, vì chưa bao giờ phải tự nhìn ra quan hệ.
Nếu bố mẹ không quen sơ đồ đoạn thẳng, hãy nhờ con vẽ và giải thích. Hoặc xem lại sách giáo khoa của con, phần ví dụ mẫu thường trình bày rất rõ.
Giữ không khí bình tĩnh
Buổi kèm bài nên ngắn. Với học sinh tiểu học, hai mươi tới ba mươi phút tập trung là đủ, dài hơn thì cả hai đều mệt và dễ nổi nóng.
Khi thấy mình bắt đầu bực, hãy dừng. Đứng dậy rót cốc nước, quay lại sau năm phút. Một câu quát lúc mệt có thể làm con sợ toán cả năm, đúng như mình đã nói ở tập về nỗi sợ toán.
Tránh so sánh con với anh chị em hay con nhà hàng xóm. Câu sao bạn ấy làm được mà con không làm được không giúp con hiểu bài, chỉ dạy con rằng toán là cuộc thi mà mình đang thua.
Khen nỗ lực và cách nghĩ, không chỉ khen kết quả. Con kiên nhẫn thử lại là điều đáng khen hơn con làm đúng.
Phối hợp với giáo viên
Thầy cô thấy con ở một góc mà bố mẹ không thấy: con học thế nào trong lớp, hay mắc lỗi gì, so với yêu cầu chung ra sao. Hỏi giáo viên một câu ngắn qua kênh liên lạc của lớp thường hiệu quả hơn tự đoán.
Câu hỏi nên hỏi: con đang yếu phần nào, ở nhà nên luyện gì, cách trình bày lớp đang dùng là gì. Tránh những câu mang tính chất vấn, vì giáo viên và cha mẹ đứng cùng một phía.
Nếu con gặp khó khăn kéo dài dù đã cố gắng, có thể có lý do khác như khó khăn học tập đặc thù hoặc vấn đề thị lực, thính lực. Khi đó nên trao đổi với nhà trường và tìm chuyên gia phù hợp, đừng chỉ cho con học thêm nhiều giờ hơn.
Học thêm không phải lúc nào cũng là câu trả lời. Một buổi tối thong thả cùng con làm vài bài vừa sức đôi khi có tác dụng hơn thêm một ca học ở trung tâm.
Biến toán thành chuyện trò hằng ngày
Toán không chỉ ở trong vở. Đi chợ, cho con tính tiền vài món. Nấu ăn, cho con chia công thức làm đôi. Đi đường xa, cho con ước lượng còn bao lâu nữa tới nơi.
Chơi những trò có con số: cờ cá ngựa, bài, xếp hình, đố vui. Những trò này xây cảm giác về số mà không có áp lực điểm số.
Kể cho con nghe những câu chuyện toán học trong chuỗi bài này, như cậu bé Gauss cộng từ một tới một trăm, hay bài gà chó của ông bà. Câu chuyện làm con số có hồn.
Câu hỏi để bố mẹ tự ngẫm: tuần này, con đã được hỏi bao nhiêu câu vì sao, và đã bao nhiêu lần được kể cho bố mẹ nghe cách con nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ không giỏi toán có kèm con được không?
Được. Vai trò chính của cha mẹ là đặt câu hỏi, giữ không khí bình tĩnh và giúp con có thói quen học đều. Kiến thức cụ thể có thể cùng con xem lại trong sách giáo khoa hoặc hỏi giáo viên.
Có nên dạy con giải toán tiểu học bằng ẩn số x?
Không nên khi con chưa học tới. Ở tiểu học, con cần làm quen với sơ đồ đoạn thẳng và lập luận số học để xây trực giác về quan hệ số lượng. Dùng ẩn số quá sớm dễ khiến con biến đổi máy móc mà không hiểu.
Mỗi buổi kèm con học toán nên kéo dài bao lâu?
Với học sinh tiểu học, khoảng hai mươi đến ba mươi phút tập trung là hợp lý. Học sinh lớn hơn có thể lâu hơn, nhưng nên có giờ nghỉ ngắn để giữ sự tập trung.
Con làm sai liên tục thì cha mẹ nên làm gì?
Đừng sửa ngay, hãy hỏi con giải thích cách làm để tìm đúng chỗ hiểu sai. Nếu sai lặp lại theo cùng một kiểu, có thể con đang hổng kiến thức nền, nên quay lại phần đó thay vì làm thêm bài mới.
Khi nào nên cho con đi học thêm toán?
Khi con có lỗ hổng mà gia đình không tự hỗ trợ được, hoặc con có hứng thú muốn học sâu hơn. Nên trao đổi với giáo viên trước, và chọn nơi dạy giúp con hiểu chứ không chỉ luyện thật nhiều đề.
