Chuyên viên định phí bảo hiểm dùng xác suất và thống kê để tính xem một hợp đồng bảo hiểm nên thu phí bao nhiêu, và công ty phải để dành bao nhiêu tiền cho những khoản bồi thường sẽ phải trả trong tương lai. Đây là nghề dùng toán đậm đặc nhất trong ngành tài chính, đòi hỏi vượt qua nhiều kỳ thi chuyên môn, thường mất nhiều năm.
Chào bạn, đây là Nhà Toán Học. Ở tập giá trị kỳ vọng, mình đã nói công ty bảo hiểm thu phí nhiều hơn số tiền trả ra tính trung bình. Tập này mình kể về những người tính ra con số trung bình đó, và vì sao tính sai thì hậu quả rất lớn.
Bảo hiểm là trò chơi của luật số lớn
Không ai biết trước một người cụ thể có gặp tai nạn trong năm tới không. Nhưng với hàng chục nghìn người, tỉ lệ người gặp tai nạn lại khá ổn định từ năm này sang năm khác. Đó là luật số lớn mình đã kể.
Công ty bảo hiểm sống nhờ điều này: gom rất nhiều người có rủi ro giống nhau, thu của mỗi người một khoản nhỏ, rồi trả cho số ít người gặp chuyện. Phí phải đủ để trả bồi thường, trả chi phí hoạt động và có chút lợi nhuận.
Người định phí là người trả lời câu hỏi khoản nhỏ đó nên là bao nhiêu. Thu quá thấp, công ty có thể không đủ tiền trả khi khách cần. Thu quá cao, khách sang công ty khác.
Nghề này trong tiếng Anh gọi là actuary. Ở Việt Nam, các văn bản pháp luật về kinh doanh bảo hiểm có quy định về chuyên gia tính toán trong doanh nghiệp bảo hiểm, cho thấy vai trò này được coi trọng thế nào.
Từ bảng tỉ lệ tử vong của Halley
Cuối thế kỷ mười bảy, nhà thiên văn học Anh Edmond Halley, người nổi tiếng với sao chổi mang tên ông, dùng số liệu sinh và tử của một thành phố ở châu Âu để lập một bảng cho biết trong một nhóm người, bao nhiêu người còn sống ở mỗi độ tuổi.
Từ bảng đó, ông tính được giá hợp lý cho các khoản trả tiền định kỳ suốt đời. Đây được coi là một trong những bước đầu tiên của toán bảo hiểm nhân thọ hiện đại.
Ngày nay, bảng tỉ lệ tử vong vẫn là công cụ trung tâm của bảo hiểm nhân thọ, được cập nhật theo số liệu dân số và kinh nghiệm của chính công ty. Tuổi thọ tăng lên, bảng phải sửa, phí và dự phòng phải tính lại.
Câu chuyện của Halley cho thấy một điều thú vị: toán bảo hiểm ra đời từ tay những nhà khoa học tò mò về số liệu, không phải từ ngân hàng.
Một ngày làm việc gồm những gì?
Định phí sản phẩm mới: ước lượng tần suất và mức độ thiệt hại, cộng chi phí, tính ra mức phí cho từng nhóm khách theo tuổi, nghề, tình trạng sức khoẻ khai báo.
Tính dự phòng: công ty đã thu phí hôm nay nhưng có thể phải trả tiền sau nhiều năm. Người định phí tính xem cần giữ lại bao nhiêu để chắc chắn trả được, có tính tới lãi suất đầu tư và các kịch bản xấu.
Kiểm tra và báo cáo: so sánh số bồi thường thực tế với dự tính, tìm hiểu vì sao lệch, điều chỉnh giả định. Viết báo cáo cho ban lãnh đạo và cơ quan quản lý.
Công cụ hằng ngày là bảng tính, phần mềm thống kê, và ngày càng nhiều lập trình. Nhưng phần khó nhất không phải tính toán, mà là chọn giả định hợp lý và giải thích chúng cho người không chuyên.
Con đường vào nghề
Người làm nghề thường học các ngành toán, thống kê, toán ứng dụng, tài chính hoặc kinh tế lượng. Nền tảng cần vững là xác suất, thống kê, toán tài chính và một chút lập trình.
Chứng chỉ nghề được cấp bởi các hội nghề nghiệp, phần lớn ở nước ngoài, qua một chuỗi kỳ thi nối tiếp. Người theo đuổi thường vừa đi làm vừa ôn thi, có thể mất nhiều năm để hoàn tất.
Các kỳ thi nổi tiếng khó, tỉ lệ đậu mỗi kỳ không cao, nên nghề này đòi hỏi sự kiên trì đặc biệt. Đổi lại, người có chứng chỉ đầy đủ thường được trả lương cao và có vị trí quan trọng trong công ty.
Học sinh phổ thông muốn hướng tới nghề này nên học thật chắc xác suất thống kê, tập dùng bảng tính, và đọc tiếng Anh tốt, vì tài liệu và kỳ thi phần lớn bằng tiếng Anh.
Tố chất và trách nhiệm
Ngoài giỏi toán, người định phí cần cẩn thận và trung thực. Một giả định quá lạc quan có thể làm sản phẩm trông hấp dẫn hôm nay nhưng để lại lỗ hổng cho nhiều năm sau, khi người tính đã chuyển đi.
Họ cũng cần biết nói không. Bộ phận kinh doanh muốn phí thấp để bán được nhiều, người định phí phải giữ con số ở mức an toàn cho công ty và cho chính khách hàng, những người cần công ty còn đủ sức trả tiền khi họ gặp chuyện.
Nghề này cho thấy rõ toán không chỉ là con số. Nó là trách nhiệm với hàng chục nghìn người đang tin rằng khi có chuyện, sẽ có người trả tiền.
Câu đố nhỏ: giả sử cứ một nghìn người thì một người gặp sự cố trong năm và được trả một trăm triệu đồng. Nếu chỉ tính tiền bồi thường, chưa kể chi phí, mỗi người cần đóng ít nhất bao nhiêu mỗi năm.
Câu hỏi thường gặp
Actuary là gì?
Actuary là tên tiếng Anh của nghề định phí bảo hiểm, người dùng toán, xác suất và thống kê để đánh giá rủi ro tài chính, tính phí và dự phòng cho các sản phẩm bảo hiểm và quỹ hưu trí.
Học ngành gì để làm định phí bảo hiểm?
Các ngành phù hợp là toán, thống kê, toán ứng dụng, toán tài chính, kinh tế lượng. Ngoài bằng đại học, người làm nghề thường theo đuổi chứng chỉ chuyên môn qua nhiều kỳ thi.
Định phí bảo hiểm có cần giỏi lập trình không?
Ngày càng cần. Phần lớn công việc tính toán làm trên máy với lượng dữ liệu lớn, nên biết dùng bảng tính thành thạo và ít nhất một ngôn ngữ lập trình là lợi thế rõ rệt.
Edmond Halley có liên quan gì tới bảo hiểm?
Ngoài thiên văn học, Halley lập một bảng tỉ lệ sống chết theo độ tuổi từ số liệu thật cuối thế kỷ mười bảy và dùng nó để tính giá các khoản trả định kỳ suốt đời, một bước đặt nền cho toán bảo hiểm.
Dự phòng nghiệp vụ trong bảo hiểm là gì?
Là khoản tiền công ty bảo hiểm phải giữ lại để đảm bảo trả được các khoản bồi thường và quyền lợi trong tương lai cho khách hàng. Người định phí là người tính toán khoản này.
